Stefan Knapen

PhD-student – Co-assistent

De timing van lichttherapie en chronotype

| 1 Comment

Sinds 2012 ben ik bezig met wetenschappelijk onderzoek. Nu zijn de publicaties over dit onderzoek vaak in het Engels en vaak ook nog vakspecifiek geschreven, om zo als wetenschappers zo gemakkelijk mogelijk met elkaar in de diepte te kunnen discussiëren. Aan de andere kant moet de wetenschap toegankelijk zijn voor iedereen, daarom zal ik voor elke publicatie die ik doe een samenvatting in het Nederlands en in begrijpelijke taal op m’n blog schrijven. Hierbij de tweede.

The relationship between chronotype and treatment outcome with light therapy on a fixed time schedule

Dit artikel gaat over patiënten met winterdepressie en de therapie die ze hiervoor krijgen: lichttherapie. In dit artikel hebben we het over het belang van de timing van lichttherapie. Lees het artikel hier: http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016503271531483X

Introductie

In de literatuur is er veel geschreven over het effect van lichttherapie voor patiënten met winterdepressie. Hier zijn veel verschillende protocollen voor bedacht, en specifiek wordt er gedacht dat het belangrijk is om het licht op een specifiek tijdstip te geven. In de ochtend is sowieso belangrijk, maar er wordt ook gedacht dat je de lichttherapie individueel moet timen, op het perfecte moment voor de individuele patiënt. Deze timing is afhankelijk van het chronotype van de patiënt. Is hij/zij meer avondtype? Dan moet hij/zij later lichttherapie krijgen. Juist meer ochtendtype? Dan moet de patiënt eerder licht krijgen.

Dit is niet hoe het gaat in het Universitair Centrum Psychiatrie, daar krijgen alle patiënten lichttherapie om 8 uur ‘s morgens, aangezien dat logistiek makkelijker te regelen valt. Als je hier de protocollen op na slaat is dit tijdstip eigenlijk uitermate geschikt voor patiënten die heel erg late types zijn, en minder geschikt voor ochtendtypes (die zouden veel eerder licht moeten krijgen).

In deze studie wilden we testen of we dat ook terug zagen in de resultaten van de lichttherapie. Hebben patiënten met een avond-chronotype een beter effect van de lichttherapie, omdat de timing beter zou zijn voor deze patiënten?

Hoe?

In dit onderzoek hebben we vier studies die in het verleden zijn uitgevoerd gecombineerd. Deze studies keken vooral naar verschillende soorten licht, hier kwamen uiteindelijk geen grote verschillen uit, vandaar dat we de studies op één hoop hebben kunnen gooien. Al deze patiënten kregen wel lichttherapie om 8 uur ‘s ochtends. Voorafgaand aan de lichttherapie werd uitgevraagd of patiënten meer ochtendtype waren of meer avondtype met de morningness-eveningness questionnaire (MEQ) (leuk om ook eens zelf in te vullen!). Daarnaast werden de depressieve symptomen uitgevraagd met een gestructureerde vragenlijst. Na afloop van de lichttherapie werd gekeken hoe veel effect de lichttherapie had door opnieuw de depressiescore te berekenen.

Vervolgens hebben we hier een grafiek van gemaakt, om te kijken of patiënten met een avond chronotype inderdaad meer therapiesucces hadden dan ochtendtypes. Hier hebben we ook nog statistische tests over gedaan.

En? Wat kwam eruit?

We zagen allereerst dat we aardig wat verschillende chronotypes in onze groep van 132 patiënten hadden, maar dat de extreme avondtypes ontbraken in onze analyse. Vervolgens hebben we er een grafiek van gemaakt, die er als volgt uit ziet:

Chronotype en therapiesucces winterdepressie

In deze grafiek is te zien dat bijna alle patiënten een goed succes hadden op de lichttherapie om 8:00. Verder zie je geen relatie in therapiesucces en het zijn van een avondtype (een lagere “MEQ-score”, meer links in de grafiek). Ook met statistische tests zagen we niet dat avondtypes het nou echt beter deden dan ochtendtypes, iets wat we wel op basis van de bestaande kennis zouden verwachten.

Conclusies

De eerste conclusie die we kunnen trekken is dat lichttherapie om 8 uur ‘s ochtends voor alle patiënten met winterdepressie eigenlijk heel goed werkt. We vinden in onze groep geen aanwijzingen om het licht nog verder te timen op het chronotype van de patiënten.

Daarnaast is dit interessant, omdat dit tegen de verwachtingen in gaat van de bestaande literatuur. Er wordt uitgegaan van het optimale effect wanneer je lichttherapie op het optimale moment geeft vanwege een fase-schuivend effect van licht. Licht op een specifiek moment zorgt ervoor dat je meer als een ochtendtype gaat leven, in plaats van avondtype. Er wordt gedacht dat patiënten met winterdepressie hier problemen mee hebben in de winter, dat hun interne klok uit fase loopt met de externe ritme. Dat de interne klok als het ware niet gelijk loopt met de klok die aan de muur hangt. Onze resultaten gaan daar nou niet direct tegenin, daarvoor is dit onderzoek niet goed genoeg, maar het laat wel zien dat er misschien andere redenen zijn dat lichttherapie werkt.

Deze studie is uiteraard niet perfect, het is een retrospectief onderzoek. Dit betekent dat we op eerder verzamelde data analyses doen. Beter is het als je de vraag van te voren bedenkt, en vervolgens data verzamelt om die vraag te beantwoorden. In dit geval zou je een studie bedenken waar een deel van de patiënten wél optimaal getimede lichttherapie krijgt en een deel van de patiënten “gewoon” om 8 uur licht krijgt. Dan kan je tussen die groepen kijken of er verschillen zijn. Helaas is er niet altijd tijd (/geld) voor dergelijk prospectief onderzoek.

Het artikel is te vinden op PubMed en ScienceDirect. De volledige referentie is: Knapen SE, Gordijn MCM, Meesters Y. The relation between chronotype and treatment outcome with light therapy on a fi xed time schedule. J Affect Disord 2016;202:87–90. doi:10.1016/j.jad.2016.05.009.

Bedankt voor het lezen van dit artikel. Was dit duidelijk voor een alledaagse lezer of is het nog te specifiek? Ik zit hier zelf namelijk diep in, dus de vertaalslag maken is soms wat moeilijk. Ik hoor het graag. Ook hoor ik graag ideeën, opmerkingen of vragen!

Comments

comments

Powered by Facebook Comments

One Comment

  1. Stefan, erg fijn dat je dit op deze manier publiceert. We kunnen zo mooi bijhouden wat je doet. Het is inderdaad gemakkelijker te lezen dan het wetenschappelijke stuk met het taaie Engels en al die verwijzingen.

Leave a Reply

Required fields are marked *.